Նոյեմբերի
30
Նոյեմբերի
30
Պատմություն
1․ Նշե՛ք միջին քարի դարի մեզոլիթի թվագրությունը։
Միջին քարի դարը տևել է շուրջ 2 հազար տարի (Ք.ա. XII-X հազ.):
2․ Ի՞նչ գիտեք Շանիդար հնավայրի մասին։
Շանիդարը մեզոլիթի կարևոր հուշարձան է: Այն երկրագնդի վաղ հողագործական և վաղ անասնապահական առաջին հնավայրերից է :
3․Բացատրե՛ք նեոլիթյան <<հեղափոխության >> էությունը։
Նեոլիթում հողագործության և անասնապահության զարգացումով կատարվեց մարդկային հասարակության առաջին մեծ << հեղափոխությունը>> մարդիկ միայն սպառոզ չէին այլ սնվում էր իրենց աճեցրած և մեծացրած ուտելիքներով։
4․Պատմե՛ք <<Ոսկե եռանկյունւ>> մասին։
Աղձնիքի և Հայոց միջագետքի տարածքը հնագետները անվանում են <<Ոսկե եռանկյունի>> Այստեղից է սկսբնավորվել այսօրվա համաշխարային քաղաքակրթությունը:
5․Ներկայացրե՛ք պղնձի-քարի դարի բնորոշ գծերը։ Էնեոլիթյան ի՞նչ հուշարձաններ կարող եք թվարկել։
Պղնձի-քարի դարում մարդիկ սովորեցին ձուլել մետաղը զարգացավ հողագործությունը , անասնապահությունը և արհեստները : Հայկական լեռնաշխարհում էնեոլիթյան հուշարձաններից նշանավոր են Առատաշենը և Թեղուտը Արարատյան դաշտում և Արենին վայոց ձորում:
Նոյեմբերի
30
Պատմություն
1․ Բացատրեք «նախալեզու» և «նախահայրենիք» հասկացությունները։
կան այնպիսի լեզուների խմբեր, որոնք հազարամյակներ առաջ եղել են մեկ մայր լեզվի բարբառներ:Գիտնականները ցեղակից լեզուների այտպիսին խումբն անվանում են լեզվաընտանիք, իսկ դրա մայր լեզուն`նախալեզու: Մայր լեզվով կամ նախալեզվով խոսողները կոչվեցին մայր ժողովուրդ, իսկ նրա զբաղեցրծ սկզբնական տարածքը նախահայրենիք:
2․ Որտե՞ղ է եղել հնդեվրոպական նախահայրենիքը։
Այն զբաղեցրել է Հայկական լեռնաշխարհ, փոքր Ասիայի արյևելքը, Միջագետքի հյուսիսը և Իրանի հյուսիս արևելքը:
3․ Ի՞նչ գիտեք հնդեվրոպական ծագումով ժողովուրդների մասին։
Հնդեվրոպական մայր լեզվից են առաջացել, այսինքն՝ հայերենին ցեղակից լեզուներից են անգլերենը, ֆրանսերենը, գերմաներենը, իսպաներենը, իտալերենը, ռուսերենը, հնդկերենը, պարսկերենը և բազմաթիվ այլ լեզուներ։ Այդ լեզուներով խոսողների ընդհանուր թիվն աշխարհում այսօր անցնում է երեք միլիարդից։
4․ Ի՞նչ կերպով է ներկայանում Հայաստանը Հին աշխարհի վեպերում և առասպելներում։
Հայաստանը համարվել է աստվածային սուբ օրենքների երկիր, անմահության երկիր, մի երկիր որտեղից տարածվել է իմաստությունն ու արվեստը:
5․ Ներկայացրեք հայերի ծագման մասին պատմող հայկական ավանդազրույցը։
Դրանցից հնագույնը հայկական ավանդազրույցն է, որի համաձայն՝ հայերը դյուցազուն Հայկի ժառանգներն են։
Նոյեմբերի
30
Պատմություն
- Ե՞րբ է գոյություն ունեցել Արատտան։
Ք․ա․ 28-27դդ
- Պետական ի՞նչ կառուցվածք ուներ Արատտա երկիրը։ Ո՞վ է նրա հովանավոր աստվածը։
Արատտայի հոգևոր առաջնորդն էր՝ քրմապետը, նա երկրի կարևորագույն հարցերը քննարկում էր Ավագների ժողովում։ Արատտայի հովանավոր աստվածն էր Հայկը, նա իմաստության և ջրերի աստված Հայայի որդին էր։
- Ե՞րբ են առաջին անգամ հիշատակվում «Արմենիա» անվան նախաձևերը։
Արմենիա անվան հնագույն վկայությունները վերաբերում են Ք․ա․ 24-23 դարերին
- Խեթերեն ի՞նչ է նշանակում «Հայասա»։ Ներկայացրե՛ք Հայասա թագավորությունը։
Խեթերը մեր երկիրը կոչում էին Հայասա, որը խեթերեն նշանակում է «հայերի երկիր»։ Հայասան ուներ իր արքունիքը, բանակը, քաղաքային կենտրոնները, դիցարանը: Հայասան ռազմադաշտ էր դուրս բերում 700 մարտակառքից և 10-հազարանոց հետևակից բաղկացած բանակ(այդ ժամանակների համար դա շատ ուժեղ բանակ էր)։
- Ո՞ր արձանագրություններից ենք իմանում Նաիրի երկրի մասին։ Ի՞նչպես է բնութագրվել այդ երկիրը։
Ասորեստանի արքաները Հայաստանի հարավում և Վանա լճի ավազանում բազմիցս հիշատակում են Նաիրի երկիրը։ Նաիրի երկրի բազմաթիվ արքա-առաջնորդներ դաշինք էին կնքել ընդհանուր թշնամու՝ Ասորեստանի դեմ պայքարելու համար։ Ասորեստանյան արձանագրություններում Նաիրին հիշատակվում է իբրև «ընդարձակ, հպատակություն չճանաչող երկիր», որն ուներ «250 քաղաք՝ զորավոր պարիսպներով»։
- Ո՞վ էր Արամը (Արամու)։ Պատմե՛ք Հայկազունիների Արարատյան Թագավորության մասին։ Ի՞նչ է նշանակում <<Ուրարտու
Ք․ա․ 9-րդ դարի առաջին կեսին Հայկական լեռնաշխարհի կենտրոնում և հյուսիսում հիշատակվում է մեկ այլ մեծ պետություն՝ Ուրարտուն։ Դա Հայկի սերունդների՝ Հայկազունիների ստեղծած Արարատյան թագավորությունն էր։ «Ուրարտու» անունը «Արարատ» անվան ասորեստանյան տարբերակն է։Ըստ պատմահայր Մովսես Խորենացու՝ Արամուն ամենաքաջ և հզոր Հայկազունիներից էր։
Գործնական աշխատանք
| Պետական կազմավորում | Դարաշրջան | Տարածքը | Հիշատակություններ դրա մասին | |
| 1․ | Արատտա | Ք․ա․ 28-27դդ | Հայկական լեռնաշխարհ | Արատտայի արքան միաժամանակ երկրի հոգևոր առաջնորդն էր՝ քրմապետը։ Քրմապետ-արքան երկրի կարևորագույն հարցերը քննարկում էր Ավագների ժողովում, որը նման էր այսօրվա խորհրդարանին։ Շումերական բնագրերից իմանում ենք Արատտայի հզոր բանակի, պարսպապատ մայրաքաղաքի, նաև սեփական գրի մասին։ |
| 2․ | Նաիրի | Ք․ ա 13-10 դդ | Հայաստանի հարավում և Վանա լճի ավազանում | Ասորեստանյան արձանագրություններում Նաիրին հիշատակվում է իբրև «ընդարձակ, հպատակություն չճանաչող երկիր», որն ուներ «250 քաղաք՝ զորավոր պարիսպներով»։ Ք․ա․ 9-րդ դարում Նաիրին արդեն հանդես է գալիս որպես մեկ միասնական պետություն։ |
| 3․ | Ուրարտու կամ Արարատյան թագավորություն | Ք․ա․ 9-րդ դարի առաջին կեսին | Հայկական լեռնաշխարհի կենտրոնում և հյուսիսում | Դա Հայկի սերունդների՝ Հայկազունիների ստեղծած Արարատյան թագավորությունն էր։ Թագավորության կենտրոնն Արարատյան դաշտում էր։ «Ուրարտու» անունը «Արարատ» անվան ասորեստանյան տարբերակն է։ Այս թագավորության շնորհիվ «Ուրարտու» անունը շուտով հայտնի դարձավ նաև այլ ազգերի մեջ։ Եվ ամբողջ Հայաստանը նրանք սկսեցին կոչել այդ անունով։ |
Նոր հասկացություններ, Անուններ, Արտահայտություններ
Շումերներ, Արմանի, Արմի, Հայասա, Նաիրի երկիր, Հայկազունիների Արարատյան թագավորություն (Ուրարտու), Արամ (Արամու)
Նոյեմբերի
30
Նոյեմբեր ամսվա
Ֆլեշմոբի մեջ եմ արել
Դանիել Պենակ «Կարդալ բայը չի սիրում հրամայական»
Մուշեղ Գալշոյան «Սպասում»
Հրանտ Մաթևոսյանի «Հացը»
https://arturblogmskh.edublogs.org/wp-admin/post.php?post=2698&action=edit
Վրթանես Փափազյանից քո կարդացած նյութը՝ «Երկու թռչուն», «Առյուծի մահը», «Առվակը»
Գործնական քերականություն
Գործնական քերականություն․ առ․ 28-50
https://arturblogmskh.edublogs.org/wp-admin/post.php?post=2750&action=edit
Ստեղծագործական աշխատանք․ նոյեմբերի 28
Նոյեմբերի
29
Ինքնաստուգում
- Հողի ու ջրի ,թռչունների ու ձկների ,վայրի գազանների պահպանման համար ի՞նչ միջոցներ են ձեռնարկվում:
Սարքում են անտառներ և կանաչ պուրակներ։
- Որո՞նք են թթվային անձրևների առաջացման պատճառները,և ի՞նչ հետևանքներ կարող են դրանք ունենալ:
Ծծմբի և ազոտի օքսիդների պատճառով առաջանում են «թթվային անձրևները»:
Ավտոմեքենաների, ինքնաթիռների, հրթիռների շարժիչներում բենզինի և այլ նավթանյութերի թերայրման հետևանքով մթնոլորտ են արտանետվում մեծ քանակությամբ թունավոր գազեր և առաջանում են թթվային անձրևներ։
- Ինչու՞ չի կարելի այրել կենցաղային աղբը:
կառաջանա տհաճ հոտ և կաղտոտվի օդը։
- Ի՞նչ է մեխանիկական շարժումը:
Որոշակի ժամանակահատվածում մարմնի դիրքի փոփոխությունն է այլ մարմինների նկատմամբ։
- Ի՞նչի նկատմամբ է շարժվում գետում լողացող ձուկը:
Ափի։
- Ի՞նչով է իրարից տարբերվում շարժումները:
շարժում է լինում արագ, դանդաղ, հավասարաչափ և անհավասարաչափ։
- Ի՞նչ է ցույց տալիս արագությունը:Ի՞նչ միավորներով է այն չափվում:
Մարմինների շարժումը քանակապես բնութագրող մեծությունը։ Արագությունը չափվում մ/վ, սմ/վ կմ/ժ և այլն։
- Ե՞րբ են մարմինները փոխում իրենց շարժման արագությունը:
Երբ այլ մարմին ազդում է նրա վրա։
- Ի՞նչ տառով են նշանակում ուժը:
F
- Ո՞ր ուժն է կոչվում առանձգականության ուժ:
Առանձգականության ուժը հայտնվում է երբ մարմինը դեֆորմացվում է և ձգտում վերականգնել մարմինի հին ձևը և չափը
- Ե՞րբ են առաջանում մարմինների ձևափոխություն:
Երբ այլ մարմին ազդում է այդ մարմինի վրա։
- Ուժի չափման միավորը ի՞նչպես է կոչվում:
Նյուտոն և կիլոնյուտոն
1 կիլոնյուտոն = 1000 Նյուտոն
- Ի՞նչ է մարմնի կշիռը:
Այն ուժը որով մարմինը ազդում է այլ մարմինների վրա։
- Ո՞ր երևույթն են անվանում տիեզերական ձգողությունը:
Տիեզերական ձգողության շնորհիվ է, որ բոլոր մոլորակները, այդ թվում նաև Երկիրը, պտտվում են Արեգակի շուրջը:
- Ո՞ր ուժն է կոչվում ծանրության ուժ:
Այն ուժը, որով մարմինը Երկրի ձգողության հետևանքով ազդում է այլ մարմինների վրա։
Նոյեմբերի
28
Մաթեմատիկա
ա)2 • |-11 + 4| — |+5 — 8|= 11
բ)10 • |-2 + 1| +6 • |-4 — 9|= 80
գ) |3-4-1| • |2+7-12|= 6
դ) |8 — 4 + 2| • |7-7|= 0
ե) |9 — 5 + 4| : |-16 + 4| = 8/12
զ) |25 + 6 — 1| : |-17+4+8| = 6
2) Քանի՞ մետր է միատեսակ գործվածքի երկու կտորներից յուրաքանչյուրի երկարությունը, եթե առաջին կտորը որում երկրորդից 16 մ-ով ավելի գործվածք կա, արժե 168000 դրամ, իսկ երկրորդը՝ 120000 դրամ։
168000 — 120000 = 48000
48000 : 16 = 3000
168000 : 3000 = 56
120000 : 3000 = 40
3)Ներկայացրե՛ք -15 թիվը՝
ա) Երկու բացասական թվերի տարբերության տեսքով,
-30 — (-15) = -15
բ) Մեկ բացասական և մեկ դրական թվերի տարբերության տեսքով,
-14 — 1 = -15
գ) Երկու դրական թվերի տարբերության տեսքով։
Լրացուցիչ աշխատանք (տանը)․
1)Համեմատե՛ք․
ա) |-2| = |2|
բ) |3 ամբ․ 1/4| < |-4|
գ) |-100| > |0|
դ) |-12,9| < |-13|
ե) |3/8| > |-1/5|
զ) |-7 ամբ․ 2/3| > |20/3|
2) Գնել են երկու տեսակի կոնֆետներ՝ վճարելով ընդամենը 6500 դրամ։ Առաջին տեսակի կոնֆետից, որի 1 կիլոգրամն արժե 2200 դրամ,գնել են 2 կգ։ Մնացած գումարով գնել են երկրորդ տեսակի կոնֆետներ՝ 1 կիլոգրամը 700 դրամով։ Երկրորդ տեսակի քանի՞ կիլոգրամ կոնֆետ են գնել։
2200 * 2 = 4400
6500 — 4400 = 2100
2100 : 700 = 3
Պատ․՝3կգ
Նոյեմբերի
28
Ամենից երկար ճանապարհը
Մի օր աշխարհում հայտնվեց մի ճանապարհ որը ոչ մեկ չեր սարքել մարդիկ ուզում էին գտնել ուր է տանում այդ ճանապարհ բայց ով գնում էր հետ չեր գալիս։ Մի քանի տարի հետո այդ ճանապարհ հայտնվելուց հետո մի մարդ որոշեց գնալ այդ ճանապարհի վերջը գտնելու տեսախցիկով և երբ նա գնաց և մնացածի նման կորավ և ոչ ոք հույս չուներ տեսնել նրան, մեկ էլ նրա մայրիկի հեռախոսին նամակ եկավ և պարզվեց որ այդ ճանապարհ տանում էր մի աշխարհ որտեղ երբ ուզում էլ ուտել հայտնվում է բոլոր քո սիրած ուտելիքները։
Նոյեմբերի
27
Առվակը
Կար — չկար մի թագավորություն որի արքան մտածում էր միայն իր մասին և շատ ագահ էր նա իր համար դղյակներ էր սարքում։ Մի օր նա որոշեց սարքել մի հսկայական դղյակ իր լճերով և այգով։ Մի օր նրա դղյակ մտավ մի փոքրիկ առվակ թագավորը ուրախացավ և մտածեց, որ առվակը իր պարտեզը կջրի։ Բայց առվակը գնալով մեծանում և գետ էր դառնում։ Շատ շուտով գետը արդեն գրավեց ամբողջ թագավորությունը և գնաց ուրիշ ագահ թագավորների թագավորությունները գրավելու։ Թագավորը իհարկե փորձեց փակել գետի ճանապարհ բայց նրա մոտ չստացվեց, նաև թագավորը փորձեց գտնել առվակի սկիզբը բայց այդպես էլ չգտավ։
Այս պատմվածքը ուզում էր ասել մեզ որ ագահ լինելը լավ բանի չի բերում։
Նոյեմբերի
26
Մաթեմատիկա
Մենք արդեն գիտենք, թե ինչպես են գումարում ամբողջ թվերը: Ի՞սկ ինչպես է կատարվում ամբողջ թվերի հանումը:
Կատարենք հետևյալ հանումը՝ 3−7
Այս թվերի տարբերությունն այն թիվն է, որին +7 գումարելով, ստանում ենք 3: Դա −4 թիվն է, քանի որ −4+7=3
Ուրեմն, կարող ենք գրել՝ (+3)−(+7)=3+(−7)=−4
Պարզվեց, որ 3-ից 7 հանելու համար պետք է 3-ին գումարել −7
Նույն կերպ՝ (−5)−(−3)=−5+3=−2
Այս օրինաչափությունը ճիշտ է ցանկացած երկու ամբողջ թվերի համար, ուստի՝
Մի ամբողջ թվից մեկ ուրիշ ամբողջ թիվ հանելու համար պետք է նվազելիին գումարել հանելիի հակադիր թիվը:
Դիտարկենք այլ օրինակներ:
Օրինակ
(+12)−(+9)=(+12)+(−9)=+3(−11)−(−7)=(−11)+(+7)=−4
Առաջադրանքներ․
1)Կատարե՛ք հանում․
ա) 34–(–7) = -42
բ) 101 – (–8) = 109
գ) 29 – (–11) = 40
դ) –70 – (–14) = -56
ե) –48 – (–25) = 25 + -48 = -(48 — 25) = -23
զ) –17 – (–34)= -17 + 34 = 34 — 17 = 17
է) –52 – (–2)= -52 + 2 = -52 — 2 = -50
ը) 82 – (–3) = 82 + 3 = 85
2)Գտե՛ք արտահայտության արժեքը.
ա) (35 – 17) – 20, = 18 — 20 = -20 — 18 = -2
բ) (–43 – 14) – 32, = -43 — 14 = -(43 + 14) — 32 = -57 — 32 = -57 + -32 = -89
գ) (–74 + 27) – 15, = 27 — 15 = 12 = — (74 — 12) = -62
դ) (29 – 64) + 23, = -64 — 52 = -12
ե) (–30 – 21) + 56, = -30 — 21 = — (30 + 21) + 56 = -51 + 56 = + (56 — 51) = 5
զ) (81 – 45) – 60, = 81 — 45 = 36 — 60 = -(60 — 36) = -24
է) (–39 – 21) + 11, = -39 — 21 = — (39 + 21) = -60 + 11 = -(60 — 11) = -49
ը) (16 – 33) – 50, = 16 — 33 = -33 — 16 = -17 — 50 = + (50 + 17) = -67
թ) (–18 + 6) – 39, = -18 + -39 + 6 = -57 + 6 = — (57 — 6) = -51
3) Գտե՛ք և համեմատե՛ք արտահայտությունների արժեքները.
Ա) 8 – 3 > 3 – 8,
բ) (–7) – 4 < 4 – (–7),
գ) –25 – (–3) < –3 – (–25),
դ) 6 – (–2) > (–2) – 6։
Լրացուցիչ աշխատանք (տանը)․
1)Հաշվել.
ա) 6 – 7= -1
բ) –30 – 44= -74
գ) 12 – 9 = 3
դ) 18 – 23= — 23 — 18 = -5
ե) –11 – 9= -20
զ) 8 – 2 = 6
է) –16 – 7= -23
ը) 0 – 16= -16
2) Ի՞նչ թիվ պետք է գրել աստղանիշի փոխարեն, որպեսզի հավասարություն ստացվի.
ա) 2 – 8 = –6,
բ) 0 – (-7) = 7,
գ) 3 + (-23) = –20,
դ) -28 + 25 = –3,
ե) –15+ 14 = –1,
զ) –(-10) + 10 = 20,
է) -3 + 9 = 6,
ը) 19 – 11 = 8,
թ) –61 – (-83) = 22։